Hoe gaat het met de regio Noordoost-Fryslân? Planbureau Fryslân heeft – aan de hand van data, panels en monitoren – de brede welvaart in kaart gebracht in opdracht van de vier gemeenten Achtkarspelen, Tytsjerksteradiel, Dantumadiel en Noardeast-Fryslân. Senior onderzoeker Wouter Marchand van Planbureau Fryslân vertelt over de opvallende uitkomsten, kansen en uitdagingen.
Wat is precies brede welvaart? Hierbij wordt niet alleen gekeken naar de economische prestaties, maar eveneens naar de samenhang tussen economische, sociaal-maatschappelijke en leefomgevings-aspecten, zo valt te lezen op de website van Planbureau Fryslân. Zo komen onderwerpen als bereikbaarheid, gezondheid, inkomen, onderwijs, sociale samenhang, welzijn, werken en wonen onder andere aan bod.
De scans geven een breed inzicht in trends en diverse ontwikkelingen in de gemeenten en regio’s in Fryslân. Overheden, organisaties, bedrijven en burgers kunnen bij het Planbureau Fryslân nieuwe inzichten en kennis ophalen dat hen helpt bij het afwegen van keuzes en het inschatten van nieuwe (beleids)kansen.
“Dat is ook ons doel”, legt Marchand uit. “De uitkomsten kunnen mede sturing geven aan de plannen van Regiodeal II, waarin de gemeenten Achtkarspelen, Dantumadiel, Tytsjerksteradiel en Noardeast-Fryslân gezamenlijk vooruitkijken naar de toekomst. Ook adviseren wij de provinciale Economic Board – voorheen Innovatiepact Friesland – door onze scans voor te leggen en adviezen te geven omtrent de toekomstige ontwikkeling van Friesland.”
Mienskip
Wat valt op aan de regioscan van Noordoost-Fryslân? Opvallend is het sterke gevoel van mienskip in het gebied. Er wordt bijvoorbeeld veel aan vrijwilligerswerk en verenigingsleven gedaan. Er is minder criminaliteit dan gemiddeld in de rest van Fryslân en Nederland. Inwoners hebben vertrouwen in elkaar en zijn tevreden over het leven.
Maar de mienskip staat onder druk. Net als in de rest van het land en de provincie zorgen vergrijzing en ontgroening voor een grotere zorgvraag en toenemende personeelskrapte op de arbeidsmarkt. Ook wordt het steeds moeilijker om vrijwilligers te vinden, nemen gevoelens van eenzaamheid en stress toe en vraagt de overheid meer van bewoners in de vorm van maatschappelijke participatie.
Vergrijzing
De vergrijzing betekent dat er een grote groep werknemers binnen afzienbare tijd de werkvloer gaat verlaten. “De vergrijzing speelt in Friesland een grotere rol dan in Nederland en in Noordoost-Friesland meer dan in de rest van Friesland”, aldus Marchand.
Ondernemers staan voor grote uitdagingen. Hoe vang je de grote uitstroom van ervaren personeel op? Hoe zorg je voor groei in een tijd waarin mondiale ontwikkelingen als stijgende energieprijzen en stilvallende wereldhandel een steeds grotere rol spelen?”
Deels zijn dit internationale factoren die je als ondernemer niet kunt beïnvloeden, geeft Marchand toe. Wel kunnen ondernemers – ondersteund door overheidsinstanties en onderwijsinstellingen – zich richten op de vier P’s: Product, Populatie, Participatie en Productiviteit.
“Aan al die vier knoppen kun je proberen te draaien”, aldus de senior-onderzoeker. De populatie en participatie staan echter onder druk met een steeds kleiner wordende beroepsbevolking. Met name productiviteit wordt de bepalende factor voor toekomstig verdienvermogen, is de verwachting van Planbureau Fryslân.
Hierbij speelt de innovatieve kracht van bedrijven een grote rol, om zo door slimmer en sneller te werken de productiviteit omhoog te stuwen.
Uit de cijfers blijkt dat het bedrijvenlandschap in Noordoost-Fryslân zich kenmerkt door drie sterke specialisaties in landbouw/agro, bouwnijverheid en industrie. Een relatief groot percentage van de ondernemingen zijn micro- of kleinbedrijf: ondernemingen met minder dan vijftig werknemers.
“Voor deze kleinere bedrijven is het moeilijker om bij te blijven in economische transities en middelen te vinden en benutten om innovaties toe te passen. Onze aanbeveling is dan ook om samenwerkingsverbanden op te zetten met grote bedrijven, die hun trekkracht kunnen gebruiken om kleine bedrijven in hun slipstream mee te nemen.”
De kleine bedrijven moeten daarnaast zoeken naar laagdrempelige en informele manieren van kennisoverdracht, bijvoorbeeld door mee te kijken in elkaars keuken, faciliteiten uit te wisselen en meester-gezel relaties opzetten om (digitale) vaardigheden door te geven en uit te wisselen. “Je moet eigenlijk een leven lang blijven leren. En dan hebben we het nog niet eens gehad over de mogelijkheden van AI”, somt Marchand op.
Toekomst
Planbureau Fryslân blijft vanuit een onderzoeksperspectief bij de toekomstplannen van Fryslân betrokken. “We hebben de brede welvaart in kaart gebracht, maar gaan verder met verdiepend onderzoek naar goede samenwerkingen, bijvoorbeeld tussen bedrijven. Daar zoomen we op in en de uitkomsten leggen we voor de beleidsmakers, zodat het nemen van goede keuzes wordt vergemakkelijkt”, besluit Marchand.